كرده است و استاد علامه - رحمة اللَّه عليه - در ذيل حديث نخست تحقيقى راجع به اخبار وارده در مورد طينت دارد . حديث : از على بن حسين عليهما السلام : خداوند - عزوجل - پيغمبران را از طينت عليين و از سرشت بسيار عالى بيافريد : دل‌ها و بدن‌هايشان را ، دل مؤمنان را از همين سرشت عالى ولى بدن‌هاى ايشان را از سرشتى پست‌تر خلق فرمود . و كافران را از طينت سجين و از سرشت بسيار پست آفريده : دل‌ها و بدن‌هايشان را ، سپس خداوند ميان دو نوع طينت و دو گونه سرشت آميزش و اختلاط ايجاد كرد و لذا مشاهده مىشود كه از شخص مؤمن ، كافر و از فرد بى ايمان ، مؤمن زاده مىشود و نتيجه آميختگى دو سرشت است كه مؤمن گناه مىكند و عمل بد انجام مىدهد و از كافر عمل نيكو و خير سر مىزند . پس دل مؤمنان متمايل به سرشت و طينتى است كه از آن آفريده شده‌اند و دل كفار نيز گرايش به طينت خويش دارند . طباطبائى : اخبار و احاديث فراوان داريم در اين كه خداى تعالى سعيدان را از طينت عليين ( از بهشت ) آفريده و افراد شقى را از سرشت سجين ( از آتش ) خلق كرده است و برگشت هر يك از مردمان سعيد و اشخاص شقى به لازمه سرشت خويش است كه عبارت از سعادت و شقاوت است . بر اين گونه اخبار دو ايراد گرفته شده نخست آن‌كه : مفاد آن‌ها مخالف قرآن است و دوم آن‌كه مفهوم اين احاديث مستلزم جبر باطل است . در مورد بحث نخست بايد گفت : در قرآن مىخوانيم : « او خدايى است كه شما را از گِل آفريد . » « 1 » « و شروع به خلقت انسان از گل كرد . » « 2 » از اين دو آيه استفاده مىشود كه انسان از گل آفريده شده است .

--> ( 1 ) . انعام ، آيهء 2 . . ( 2 ) . سجده ، آيهء 7 . .